ટૂકું ને ટચ - રશ્મિ શુકલ

મશરૂમનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક

મશરૂમની વધતી જતી વૈશ્ર્વિક માગને કારણે તેમના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વિશ્ર્વભરમાં કેટલાક દેશો - ભારત સહિત - સક્રિયપણે મશરૂમની ખેતી અને નિકાસ કરી રહ્યા છે. તેમાંથી ભારતના પડોશી દેશોમાંનું એક રાષ્ટ્ર વૈશ્ર્વિક મશરૂમ ખેતીમાં મોખરે છે; આ દેશને વ્યાપકપણે મશરૂમનો ‘હબ’ અથવા ‘ગઢ’ માનવામાં આવે છે.

મશરૂમના વપરાશનો વધતો ટ્રેન્ડ 

છેલ્લા બે દાયકામાં સમગ્ર વિશ્ર્વમાં મશરૂમ ખાવાનું ચલણ વધ્યું છે. આનાં મુખ્ય કારણો તેમની સમૃદ્ધ પોષક સામગ્રી અને તેમની અનન્ય સ્વાદ પ્રોફાઇલ છે. મશરૂમને ફક્ત એક સ્વતંત્ર શાકભાજી તરીકે ગણવામાં આવતા નથી; તેને સૂપ, સલાડ અને અન્ય વિવિધ રાંધણની વાનગીઓમાં પણ સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે છે. આ વધતી જતી લોકપ્રિયતા ચોક્કસ કારણ છે કે તેમનું ઉત્પાદન વધારી રહ્યું છે. પસંદગીનાં કેટલાંક રાષ્ટ્રો વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ મશરૂમનું ઉત્પાદન કરવા માટે પ્રખ્યાત છે. આ વૈશ્ર્વિક મશરૂમ હબ ક્યાં સ્થિત છે તેના વિશે વાત કરીશું.

સૌથી વધુ મશરૂમ ઉત્પન્ન કરતો દેશ

મશરૂમની ખેતીમાં વિશ્ર્વમાં સૌથી આગળ ચીન છે. હકીકતમાં ચીન એકલું વૈશ્ર્વિક સ્તરે ઉત્પાદિત કુલ મશરૂમ ઉત્પાદનમાં 50 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. દેશમાં મશરૂમની પ્રજાતિઓમાં સૌથી વધુ વિવિધતા પણ છે, જેમાં બટન મશરૂમ અને ઓઇસ્ટર મશરૂમ જેવી લોકપ્રિય જાતોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: ચીન મશરૂમ ઉત્પાદનમાં હબ તરીકે કેવી રીતે ઊભરી આવ્યું?

મશરૂમની ખેતીમાં ચીનના પ્રભુતવ પાછળ ઘણાં મુખ્ય કારણો છે. પ્રથમ સમગ્ર દેશમાં - શહેરી અને ગ્રામીણ બંને વિસ્તારોમાં - મશરૂમની ખેતી કરવામાં આવે છે. બીજું ચીને મશરૂમ ઉત્પાદન વધારવા માટે ખાસ કરીને વિવિધ અદ્યતન તકનીકો અપનાવે છે. એકંદર ઊપજમાં નોંધપાત્ર વધારો સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ તકનીકોનો વિશાળ સંખ્યામાં ખેડૂતો સુધી પ્રસાર કરવામાં આવ્યો.

મશરૂમની ખેતીમાં ચીનની સફળતા પાછળનું રહસ્ય 

ચીનના અનુકૂળ વાતાવરણ તેના ખેડૂતો દ્વારા આધુનિક તકનીકોનો સ્વીકાર અને અદ્યતન તકનીકના ઉપયોગના સંયોજનથી મશરૂમ ઉત્પાદનમાં અનેકગણો વધારો થયો છે. મશરૂમની ખેતી માટે તાપમાન અને ભેજ સંબંધિત ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓની જરૂર પડે છે; મોટા પાયે ખેતી માટે આ ચોક્કસ વાતાવરણ બનાવવા અને જાળવવા માટે ચીને ભારે રોકાણ કર્યું છે. વધુમાં મશરૂમનો વપરાશ પણ ચીનમાં જ એક ઊંડાણપૂર્વક મૂળ ધરાવે છે અને વ્યાપકપણે રાંધવાની પરંપરા છે. આનાથી મશરૂમના ઉત્પાદનમાં વધારો થવા માટે પણ પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. 

ચીન પછી મશરૂમની ખેતીની દ્રષ્ટિએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બીજા ક્રમે છે. અન્ય અગ્રણી દેશોમાં ઇટાલી, નેધરલેન્ડ, પોલેન્ડ, સ્પેન, ફ્રાન્સ, કેનેડા, બ્રિટન અને ભારતનો સમાવેશ થાય છે. કુલ મશરૂમ ઉત્પાદનના સંદર્ભમાં ભારત ઘણા અન્ય દેશોથી પાછળ રહી શકે છે, પરંતુ તે ચોક્કસપણે એવા દેશોની હરોળમાં જોડાયું છે જ્યાં મશરૂમનું ઉત્પાદન વાર્ષિક ધોરણે ઝડપથી વધી રહ્યું છે.