ડી.જે. નંદન

એક સમય હતો જ્યારે ડરામણી હવેલીઓ, સૂસવાટા મારતો પવન અને અચાનક દેખાતા પડછાયાઓ પ્રેક્ષકોમાં  ધ્રુજારી પેદા કરી દેતા હતા. હોરર ફિલ્મો માત્ર મનોરંજન પૂરતી મર્યાદિત નથી હોતી, તે સામૂહિક ડરનો અનુભવ છે, પરંતુ લાગે છે કે 70 અને 80ના દાયકામાં હોરર ફિલ્મોનો જે જાદુ પ્રેક્ષકોના માથે ચડીને બોલતો હતો, તે ક્યાંક ખોવાઈ ગયો છે. ઘણીવાર લાગે છે કે હવે ફિલ્મો પ્રેક્ષકોને ડરાવી શકતી નથી. શું ખરેખર હવે લોકો આટલા નીડર થઈ ગયા છે કે પછી હોરર ફિલ્મો બનાવનારાઓએ તેમની કલ્પનાશક્તિ ગુમાવી દીધી છે? ચાલો આ પાસા પર વિગતવાર વિચારીએ.

હોરરથી કોમેડી સુધીની સફર

બોલિવૂડમાં હોરર ફિલ્મોની સફર ખૂબ જ રસપ્રદ રહી છે. 1980 થી 90ના દાયકામાં જ્યાં રામસે બ્રધર્સ પોતાની હોરર સિરીઝ દ્વારા ઓછા બજેટ હોવા છતાં સફળતાનો ડંકો વગાડી રહ્યા હતા, ત્યાં 90 પછીના દાયકાઓમાં બીજા ઘણા ફિલ્મ નિર્માતાઓ ભારે બજેટ ખર્ચવા છતાં પ્રેક્ષકોને ડરાવી શક્યા નહીં. 

રામસે બ્રધર્સે પોતાની ડરામણી કલ્પનાશક્તિ, અજીબોગરીબ સેટ અને ધ્રુજારી પેદા કરે તેવા યાદગાર મ્યુઝિક બેકગ્રાઉન્ડ દ્વારા ‘દો ગઝ જમીન કે નીચે’, ‘દરવાજા’, ‘પુરાના મંદિર’, ‘તહખાના’, ‘વીરાના’, ‘પુરાની હવેલી’ અને ‘બંધ દરવાજા’ જેવી પોતાની ફિલ્મોથી બોલિવૂડના પ્રેક્ષકોને ખૂબ ડરાવ્યા અને તેમનું મનોરંજન પણ કર્યું. 

તેમણે ડરામણાં પાત્રોથી લોકોને ભયભીત કર્યા, અંધારી ટનલ દ્વારા તેમનામાં ગભરાટ પેદા કર્યો અને હવેલી તથા બંધ દરવાજા પાછળના મનોવિજ્ઞાનથી જે શૈતાની શક્તિઓનું કાલ્પનિક ચિત્રણ ઊભરી આવે છે, તેનાથી લોકોને ખૂબ ડરાવ્યા. દેખીતી રીતે જ, ઓછા બજેટ હોવા છતાં રામસે બ્રધર્સે પોતાની કલાથી ખૂબ કમાણી કરી. પરંતુ જ્યારે બીજા લોકો તેમના જ માર્ગે ચાલ્યા, ત્યારે મોટાભાગના લોકો ઊંધા માથે પટકાયા, જેનું પરિણામ એ આવ્યું કે તાજેતરના દાયકાઓમાં બોલિવૂડના હોરરનો ટેસ્ટ જ બદલાઈ ગયો છે. હવે તે ‘હોરર કોમેડી’ બની ગઇ છે.

‘સ્ત્રી’, ‘ભૂલ ભુલૈયા-2’ અને ‘રૂહી’ જેવી ફિલ્મોએ ડર અને હાસ્યનું જે મિશ્રણ રજૂ કર્યું, તેનાથી કેટલાક દર્શકોએ આ કોકટેલની મજા તો માણી, પરંતુ તેનાથી ડરનું મનોવિજ્ઞાન ધીમે-ધીમે ખતમ થવા લાગ્યું. જો તાજેતરની કોઈ હોરર ફિલ્મની વાત કરીએ તો, ‘ભૂત-પોલીસ’ અને ‘છોરી’ જેવી ફિલ્મો પણ શુદ્ધ ડર રજૂ કરી શકી નથી. આમાં સામાજિક સંદેશ આપીને ડરાવવાને બદલે તેને મનોરંજક બનાવી દેવામાં આવી. પરિણામે, એ વાત ન બની શકી જે ક્યારેક સિનેમાઘરોમાંથી બહાર નીકળતી વખતે પ્રેક્ષકો ડરેલા અને ડરામણી યાદોમાં ખોવાયેલા રહેતા હતા. 

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોની છેલ્લી સુપરહિટ હોરર ફિલ્મ જો કોઈને કહી શકાય, તો તે ‘સ્ત્રી’ હતી, પરંતુ તે શુદ્ધ હોરર નહીં પણ હોરર અને કોમેડીનું મિશ્રણ હતી. તે જ સમયે વૈશ્વિક સિનેમા જોઈએ તો, ત્યાં હજુ પણ હોરરનો ક્રેઝ માત્ર જળવાયો જ નથી, પરંતુ નવી રીતે વિકસિત થયો છે. ‘ધ કન્જ્યુરિંગ’ અને ‘ગેટ આઉટ’ જેવી ફિલ્મોએ સાબિત કર્યું છે કે દર્શકો હજુ પણ ખુશીથી ડરવા માંગે છે. તેમને ફક્ત એક સારા દિગ્દર્શકની જરૂર છે જે તેમને ડરાવી શકે.

જ્યાં સુધી પરંપરાગત ડરામણી થીમ્સની વાત છે, તેની અસર હવે એટલી રહી નથી જેટલી પહેલા હતી. આનું એક મોટું કારણ સમય, ટેકનોલોજી અને લોકોનું વધતું સામાન્ય જ્ઞાન છે. એક સમય હતો જ્યારે અંધારાને જોતા જ રહસ્યની અનુભૂતિ થતી હતી, આજે એવું નથી થતું. આજે અંધારું જોતા જ એવું લાગે છે કે અહીં લાઈટની અછત છે. એક સમય હતો જ્યારે અવાજના ઉતાર-ચઢાવ અને તેના વિવિધ પ્રકારોને આત્મા માની લેવામાં આવતા હતા, આજે એવું નથી. આજે અવાજના અનેક સ્વરૂપોને સમજવા માટે આપણી પાસે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક કારણો છે. પહેલા ગંભીર અને જટિલ બીમારીઓ શ્રાપનો પર્યાય બની જતી હતી, આજે આપણે જાણીએ છીએ કે આ મનોવૈજ્ઞાનિક સમસ્યાઓ છે. તેથી ડરનો જે કુદરતી આધાર હતો, હવે તે અમુક અંશે ઓછો થઈ ગયો છે.